निशुन क्लबका रङ्गहरु (जीवन/अनुभूति)

  भीम राई  374 पटक हेरिएको

भीम राई

जङ्गलका राजा शिहँको अनुहार जस्ता आकृति देखिने चट्टानका पर्बत छिचोलेर बनाइएको सुरुङ मार्ग ‘लाइन रक टनल’ पार गरेपछि कोलाहलमय काउलुन सहर हङकङ हारबरसम्म लम्पसार परेको छ । चौबिसै घण्टा उस्तैगरि चम्किरहने काउलुन सहरमा दिन र रात छुट्याउन हरेक मानिसहरुलाई हम्मेहम्मे पर्ने गर्दछ । तिनै अलौकिक सहरको घना बस्ति चिम सा चुईमा अबस्थित क्यान्टोन रोड एक्कासी स्टार फेरीमा पुगेर मृत्युबरण गर्दछ । क्षण क्षणमा ब्यस्त भइरहने क्यान्टोन रोडले दाहिने किनारमा स्टार हाउसदेखि स्टार फेरिसम्म भिमकाय हारबर सिटी निर्माण गरिदिएका छन् । तिनै हारबर सिटीभित्र करिब ७ सय दोकानहरु ५० रेस्टुँराहरु ३ वटा होटलहरु र २ वटा ठूल्ठूला सिनेमा हलहरुका सुकोमल अनुहार देख्न सकिन्छन् ।

तीनताका ९० को दशक थियो । दुश्मनको छाँती गोलीले उडाइदिन्छु भन्दै बेलायती गोर्खा सेनामा भर्ति भएतापनि म तिनै सेनाका सैनिक ट्रक चालकसम्म भइ टोपलेका थिएँ । तर कसोकसो चन्द्रमा दाँहिने भएको बेला सैनिक ट्रकको स्टेरिङ्ग बटार्न नपरेको दिन कार हाक्न पाउँदा मेरा हृदय सबेरै फूल्ने सुन्दर गुलाफका फूलझै फुलेर फक्रने गर्दथे । जुलाई महिनाको एकदिन मैले कार चलाउने अबसर पाउँदा हर्षले गदगद भएको थिएँ । र, कारमा एकजना बेलायती सैनिक अधिकृतलाई लिएर काउलुन सहरमा अबस्थित हारबर सिटीमा पुगेको थिएँ ।

म पुर्वी नेपालको ग्रामिण भेकदेखि आएको एकजना अल्लारे ठेटना थिएँ । र, त्यसबेला मेरो जिन्दगी पनि एकदम अजिबकै थियो । केहिबर्ष अगाडी हङकङ आएर त्यहाँ भेटिएका आधुनिक सहरहरुलाई राम्ररी पढदै थिएँ । किनभने सहरमा देखिएका हरेक चिजहरु मलाई एकदम नौलो र अनौठो लाग्ने गर्दथ्यो । अझ त्यसदिन हारबर सिटिमा पुगेर बिशाल कङ्क्रिट द्वारा निर्मित बडेमाका महलहरु देखेर म चकित परिरहेको थिएँ । त्यहाँ भएका सुन्दर महलहरुको दृश्य आँखा थाकिन्जेल हेरेपछि टाउकोलाई सर्लक्कै घुमाएर सडक किनारमा लगेर पछारेको थिएँ । त्यसपछि सडक किनारमा सगर्ब खडा भएर उँभिरहेका हारबर सिटीको पेटिबाट हिडिरहेका अशख्याँ चाइनिज मुलका मानिसहरुको रमिता हेरेर आनन्दित भइरहेको थिएँ ।

त्यसबेला क्यान्टोन रोड अति ब्यस्त थियो । बिना आवाज सडकमा अबिरल गुडिरहेका मटरहरु आ-आफ्नो उदेश्य पुरा गर्न आतुर आतुर देखिन्थे । जुन र जुलाई महिनाहरु हङकङमा अत्याधिक गर्मीका महिनाहरु हुन । त्यसदिनको मौसम पनि गर्मीदेखि अछुतो हुन सकेका थिएन । तैपनि कसोकसो स्टार फेरीदेखि सरर बहदै आएको हावाको मन्दमन्द गतिले मेरो अनुहारसँग लुकामारी खेल्दा म थोरै आनन्दित भइरहेको थिएँ । तर जे सुकै मरोस है भनेर मौसम प्रति चासो राख्न छाँडेको थिएँ । त्यसपछि मुन्टो निहुर्याएर हाते घडिलाई एक झलक हेरे । घडिको मूख्यकाँटा कोल्टो परेर त्यसदिनको तेर्ह्र बजिसकेको थियो ।

हुनत म त्यसबेला एकदम तरल, कमजोर र निहत्था थिएँ । बेलायती सेनामा बिताउदै गरेका मेरा ती दिनहरु स-साना शावक चराका बच्चा जस्तै थिएँ । ‘मानिस स्वतन्त्र जन्मन्छ र जन्मेपछि चारैतर्फ बन्धनमा पर्दछ,’ भन्ने अर्धपागल रुशोको बिचार झै म सुस्तरी बन्धनमा पर्न थालेको महसुस गरिरहेको थिएँ । दिउसोको खाना खाने समयले बिदा लिएपछि मलाई असाध्यै भोक लागिरहेको थियो । तर के गर्ने ? कर्तब्यपथमा थिएँ । त्यसैले क्यान्टोन रोडको एउटा कुनामा उँभिएर आफ्नो सैनिक जीवनको दिनचार्यलाई मज्जाले स्मंरण गर्न थालेको थिएँ ।

मैले बेलायती गोर्खा सैनिकको आधारभूत रिक्रुट तालिम मलाया लाइन्स, सेकङ्मा लिएका थिएँ । आधारभूत तालिम सकेपश्चात् नजिकै रहेको सैनिक छाउनी बोर्नियो लाइन्समा सरेको थिएँ । त्यसपछिको मेरो कर्मक्षेत्र त्यँही बोर्नियो लाइन्स भएको थियो । तालिम केन्द्र मलाया लाइन्सदेखि बोर्नियो लाइन्स लगभग एक-दुई किलोमिटरको दुरिमा पर्दथ्यो । तैपनि सैनिकको सेतो कोच चँढेर त्यँहा पुग्दा मलाई अर्को लोकमा पुगेको जस्तो अनुभूति भएको थियो । त्यसरी बसाई सरेपछि केहिमहिना नयाँ छाउनीको २ नम्बर भवनमा बसेर मटर चालकको तालिम गरेको थिएँ ।

म पुर्णरुपमा सैनिकको ट्रक चालक भइसकेपछि केहि उत्साहित पनि भएको थिएँ । किनभने कुरा चालकको मात्र थिएन । त्यो भन्दा अगाडी मलाई कुनै पनि कुरोको सिप, ज्ञान र अनुभव केहि थिएनन् । अन्तत चालकको सिप जानि सकेपछि एकजुनी बाचिन्जेलसम्म पुग्नेछ भन्ने मनमनै लागिरहेको थियो । र, त्यँही सिपलाई अहिलेसम्म जीवन जिउने क्रममा पटकपटक प्रयोगमा ल्याइरहेको छु ।

हामी बसेको भवनको ठीक सामुन्ने अर्को ३ नम्बर भवन थियो । प्रत्येक बर्ष नयाँ सिपाहीहरु आउने त्यस भवनमा हामी बोर्नियो लाइन्स पुगेको तीन महिनापछि सरेको थियौ । हामी त्यहाँ सरेपछि बिबाह बन्धनमा नबाँधिएका वा बिबाह बन्धनमा बाँधिएतापनि आफ्ना प्राणपृय नेपालमा छाडन बाध्य भएका निराशलाग्दो सिपाहीहरु सँगसँगै बस्न थालेका थियौ । हुनत ‘कुनै पनि पदार्थ कहिले पनि नामेट हुन सक्त्तैनन् केबल रुप मात्र बदली रहन्छ,’ एङगेल्सले भनेझै तत्कालिन समयमा म रिक्रुटे जीवनदेखि रुप बदलेर जिटिआरको दुईवटा स्क्वाड्रनहरु मध्ये ३१ स्क्वाड्रनमा चालकको रुपधारण गरिसकेको थिएँ ।

बेलायती सैनिक छाउनी बोर्नियो लाइन्सको ती दुईवटा बिशाल भवनहरु यातायात पल्टन, गोर्खा ट्रान्सपोर्ट रेजिमेन्ट ‘जिटिआर’ को अधिनमा थियो । जिटिआर बाहेकका अन्य मानिसहरुले ती भवनहरुलाई ‘होमगार्ड’ हरुको वासस्थान भनेर साङ्केतिक भाषामा चिन्ने वा जान्ने गरेका थिएँ । हुनपनि त्यसबेलाको समय एउटा ढुङ्गे युगको समय जस्तै थियो, आजभोलीको समय जस्तो पटक्कै थिएनन् । त्यसैले यातायात रेजिमेन्टमा काम गर्ने धेरैजसो सदश्यहरुले आफ्नो १५ बर्षे सैनिक जीवनको समय त्यँही ब्यतित गरेर सेवादेखि निबृत हुनेगरेका थिएँ ।

ती दुईवटा भवनहरु मध्ये २ नम्बर भवनका कोठाहरु चाँही ‘ब्रिग्रेड अफ गोर्खाजका’ चालक तालिम गर्न आउनेहरु बस्दथे । म भर्ती भएपछिको बोर्नियो लाइन्स मेरो दोश्रो गन्तब्य थियो र तिनै स्थानमा बसेर मैले पनि तालिम लिएको थिएँ । चालक तालिमको समयमा लगभग ३५ बर्ष अगाडी बिताएका त्यस कोठाको यादहरु मेरा मस्तिष्कमा अहिलेसम्म ताजै अभिलेख भएर बसेकाछन् । त्यस भवनको सबैभन्दा आकर्षण पक्षचाँही मुनिको तलालाई मानिन्थ्यो । किनभने त्यहाँ एउटा सानो तर जीबित भट्टि पशल थियो । र, हरेक बेलुकी थुप्रै मानिसहरुसँग रमाइलो भेटघाट हुने त्यो भट्टि पशलको प्यारो नाम ‘निशुन क्लब’ भनेर राखिएको थियो ।

‘निशुन शब्द त्यस्तो शब्द हो, जसले हाम्रो पल्टनको एउटा सगौरव इतिहास बोकेको छ,’ सेताम्मे जुङ्गा पाकेका गुरुजीहरुदेखि मैले त्यसबेला सुनेको शब्दहरु हुन । उहाँहरुको भनाई अनुसार गोर्खा ट्रान्सपोर्ट रजिमेन्ट सन् १९५८ मा मलायामा खडा भएको थियो । त्यसबेला ट्रान्सपोर्ट रेजिमेन्ट खडा गर्नको लागि अन्य गोर्खा इन्फेन्ट्री बट्टालियनहरु बाट अधिकृत तथा जवानहरु ‘भोलन्टियर’ आएका थिएँ । त्यसको अर्कोबर्ष १ जुलाई १९५९ मा निशुन, सिङ्गापुरमा ३१ स्क्वाड्रन खडा भएको थियो । तीनै स्क्वाड्रन खडा भएको स्थान निशुनको सम्झना स्वरुप त्यस भट्टिपशलको नामाङ्कन ‘निशुन क्लब’ राखिएको थियो ।

मेरा भौतिक शरिर त्यसबेला हङकङमा भएतापनि सिङ्गापुर बाट आयतित त्यो शब्द मलाई किनकिन एकदम पृय लागिरहेको थियो । मौसमको परिवर्तन सँगसँगै समय समयमा त्यस क्लबले बिभिन्न थरिको रङ्ग बदल्ने गर्दथ्यो । किनभने त्यहाँ पृय र अपृय दुवै प्रबृतीका घटनाहरु घटने गर्दथ्यो । त्यहाँ बर्षभरी हुने बिभिन्न खेलकुद र चाँडपर्वको बेला बृहत भोजको पनि ब्यबस्था हुन्थ्यो ।

यदाकदा भोजको बेला प्रदर्शन हुने नाँच गानले ठूल्ठूला होहल्ला र बिकृती पनि ल्याउने गर्दथ्यो । होहल्लाको बाबजुद एक आपसमा पेय पदार्थले मोलमाल र भाइबन्धुको छलफल कुनाकुनामा लामै समयसम्म चल्ने गर्दथ्यो । आक्कल झुक्कल फलाना र ढिस्का मात्र आफ्नो मान्छे हुन र बाँकी सबै शिकार हुन भन्दै गरेको गुह्य कुरो सुनेर कसैकसैले बखेडा पनि झिक्ने गर्दथे । अनि त्यस्ता बखेडा र ल्याङल्याङको बिजारोपणले बिकशित रुप लिदा झगडासम्म हुने गर्दथ्यो ।

सबैको लागि अति प्यारो तिनै क्लबको बाहिरी पर्खालमा एउटा जिउँदो सुचना पार्टी रहेको थियो । आफ्ना मानिसहरुको पदोन्नती भएको सुचना बेला वा कुबेलामा त्यहाँ टाँसिने गर्दथ्यो । त्यस्तो बेमौसमी समयमा गरिएको पदोन्नतीले बढुवा नभएका मानिसहरुको हृदयलाई निक्कै ठूलो असर पुर्याउदथ्यो । त्यसरी सुचना टाँसिएको बेलुकी भयाबह मध्यरात पार गरेर बिकराल अबस्थामा पुगेको बेला क्लब बाहिर सामुन्द्रिक आँधीबेरी टाइफुन ८ ले ल्याउने आवाज झै एक्कासी ठूल्ठूलो आवाजहरु ल्याउँदथ्यो ।

त्यस्तो मेचक अध्याँरो पापी रातले सबैभन्दा ठूलो अन्याय त क्लबको वरीपरी रहेका फूलका गमलाहरुलाई पर्न जान्थ्यो । हामी त्यसबेला पल्टनघरको सबैभन्दा स-सानो भाल्टाङ भुल्टुङ बच्चाहरु जस्तै थियौ । र, सैनिक घरभित्र हुने त्यस्तो जघण्य राजनैतिक अपराधका बारेमा हामीलाई केहि अत्तोपत्तो हुदैनथ्यो । तर हरेक बिहान क्लबको वरीपरी सफा गर्ने उत्तरदायित्व केबल हामीलाई मात्र रहेको थियो । मानौ त्यो कर्म हाम्रो कर्तब्य भित्र पर्दथ्यो ।

सबैभन्दा खेदको कुरो चाँही के हुन्थ्यो भने अध्यारो रातमा सारा गमलाहरु टुटेफुटेका हुन्थे । त्यसरी अनायसै फक्रनका लागि शरद ऋतु पर्खेर बसेका कोमल फूलका गमलाहरु त्यसबेला किन टुटछन् वा फुट्छन् होला भनेर नम्बरीहरुसँग एकअर्कामा शङ्कास्पद सवाल गर्दथ्यौ । तैपनि निशुन क्लबमा यदाकदा हुने तीनै आपराधिक घटनाहरु मेरा लागि एउटा अबिस्मरणिय क्षण भएर अहिलेसम्म म सँगसँगै बाँचीरहेकै छन् ।

साच्चै संसारमा घटना त्यसै नघटने रहेछन् । अलिक पछि बुझ्दै जाँदा, ‘आफ्ना जति राम्रा मान्छे, र पदोन्नती जति आफ्नोले मात्र पाउनु पर्छ,’ भन्ने युक्ति त्यसबेला पल्टन घरमा क्यान्सर रोगझै फैलिएका रहेछन् । शाब्दिक अर्थमा भन्नुपर्दा क्रुर राक्षसहरुको पन्जामा रहेको निशुन क्लब एउटा ऐतिहासिक पापिष्ट स्थान रहेछ । किनभने त्यहाँ उत्पन्न हुने कुनैपनि प्रकारको भाइरसले हरेक सिपाहीको सैनिक जीवनको उज्वल भबिश्य निर्धारण गर्ने गर्दथ्यो । त्यति खराब स्थान भएतापनि एकजना अभागी सिपाहीले त्यहाँ बारम्यानको काम गर्नुपर्ने हुन्थ्यो । मैले किन यहाँ अभागी शब्दको प्रयोग गरे भनेर मेरा पाठकहरुलाई संक्षेपमा दर्शाउन चाहन्छु ।

‘खै किन हो किन ?’ मलाई पल्टन घरमा बारम्यान र बाख्रा गोठाला गर्न पटक्कै छुद्दे जागेर आउदैन थियो । रातभरी मादक पदार्थ सेवन गरेका गुरुजीहरुले छाडने गरेको राक्षसी भाषासँगको समय कटाउन मलाई जीवनमा सगरमाथा बिजय प्राप्त गर्नु जस्तै कठिन लाग्दथ्यो । अनि बाख्रा गोठालोको कथा चाँही अलिक छुट्टै थियो । किनभने भर्तीहुन अगावै अनगिन्ती डाँडापाखा र बन जङ्गलमा बाख्रा चराइ सकेको अनुभव म सँग जीवितै रहेको थियो ।

पुनः पल्टनघरमा भर्ती भएर एक हातमा एउटा लट्ठी र अर्को हातमा एक बोतल पानीको साथमा रङ्ग खुइलिने मात्रै होइन तन्केर छाँती बङलङ्गै देखिने सरकारी रातो टिसर्ट, घरिघरी इन्जार चुँडिने निलो बेलायती जाङ्गे र जङ्गली रङ्गको छत्रे टोपी लगाएर सेकङ बिमानस्थलको वरीपरी, ‘आ… लाखे लाखे तलाई,’ भन्दै बाख्राहरुलाई ढुङ्गा हान्दै हिडदाको बिरमाइलो क्षणलाई सम्झदा जिन्दगी एकदम बिरक्त्त लाग्ने गर्दथ्यो ।

अ, फेरी कुरो तिनै क्लबमा काम गर्ने एकजना गुरुजीको गरौ । तर अहिले नै उनको नाम उल्लेख नगरी हालौ । उनले हरेक बिहान कुक हाउसदेखि एउटा ठूलो भाडोमा (टि अर्न) चिया लिएर भट्टि पशलको अगाडी सजाइ दिने गर्दथे । आफ्नो परिवारलाई साथैमा राख्न पाउने अधिकार पाएका हाकिमहरु उठने बितिक्कै घरबाट चिया नपिइ सिधै सरकारी चिया पिउनको लागि प्रत्येक बिहान त्यहाँ उपस्थित हुने गर्दथे । ‘खै कुन्नी के हो ?’ आफ्नो श्रीमतीको कोमल हातले बनाएको चिया नपिइ काममा आउँदा के कति पैसा बँचाउन सकिन्थ्यो होला, त्यो चाँही मलाई यकिन हुन सकेको थिएन ।

तर हाकिमहरुको निशुनमा उपस्थित हुन अगावै चिनिया पत्रिका ब्यापारी चिकाउले झिसमिसेमा खबर कागज ल्याएर छाडी दिएका हुन्थे । यसो क्लब बाहिर सफा गर्दैगर्दा छडके दृष्टिगोचर गर्ने हो भने तत्कालिन समयका गोर्खाली हाकिमहरुले दिमाग बृध्दि गर्ने बिषयहरु कला, शाहित्य, भाषा, धर्म, राजनीति, इतिहास, भूगोल र यात्रा सम्बन्धिका समाचार कहिलै अध्यान गरेका देखिदैनथ्यो । त्यसको सट्टामा त्यसबेलाका प्रख्यात घोडीहरु रिभर भर्डनदेखि रिभर साइरनसम्म र जक्किहरु बार्ट लेस्सरदेखि लेस्टर पिक्केटसम्म कण्ठस्त बनाउने गर्दथे । किनभने हङकङको हरेक बुधबार बेलुकी ह्याप्पी भ्याल्ली र शनिबार दिउँसो सातिनमा कुनकुन घोडाहरु क-कस्ले दगुराउदैछन् र कुन घोडाले कति वजन बोक्दैछन् भनेको मात्रै आध्यान गर्दथे ।

चिया परेड सकिएपछि हाकिमहरु आ-आफ्नो कार्यलय तिर रमाना गर्नुहुन्थ्यो । निशुन क्लबलाई कर्मक्षेत्र बनाउनु भएका बिचरा गुरुजी रातभरी उधाँरो बेचेको पेय पदार्थको पैसा उठाउन खाता र पेन्सिल बोकेर ग्राहकहरुको खोजीमा मटर पार्कतिर जानु हुन्थ्यो । त्यसपछि निशुन सुनसान मरूभूमीमा परिणत भएर एउटा उजाँड स्थल बन्ने गर्दथ्यो । क्लबको सिधै अगाडी बाँच्ने इच्छा शक्त्ति अतिकम भएका एकजोडी दुर्बल बुढो बयसका रुखहरु थिएँ । प्रथम अफिम युध्ददेखि निरन्तर बाँचीरहेका तिनै बयसका रुखमा एकजोडि ढुकुरले हरेकबर्ष गुँड लगाउने गर्दथ्यो । तिनै जोडी ढुकुरहरुले खाना खोज्ने क्रममा दिनभरी निशुन क्लबलाई पहरा दिइरहने गर्दथे ।

निरही ढुकुरहरु आफ्नो गुँडमा बास बस्न पसेपछि बेलुकीको ठिक ७ बजे ठूलो घण्टिको साथमा पुनः भट्टि पशल खोलिने गर्दथ्यो । सुस्तरी सुस्तरी भट्टिले आफ्नो गति लिदैगर्दा बरफ भित्र मज्जाले आराम गरिरहेको कार्ल्सबर्ग, टाइगर्स र सानमिगेल बियरहरु धमाधम बिक्री हुन थाल्दथ्यो । बियरको साथसाथै जलसेनाहरुले खाने ‘नेभी रम’ पनि समय समयमा त्यहाँ बिक्रि बितरण हुने गर्दथ्यो । पल्टन घरभित्र नेभि रमले निक्कै लामो कीर्ति बोकेको एउटा इतिहास थियो । किनभने बेलायती सेनाहरुले सन् १६५५ देखि हरेक बेलुकी एक-एक गिलास (टट) रम सित्तैमा पाउँने गरेका थिएँ । तर कालान्तारमा गएर सन् १९७० को दशकमा त्यो सुबिधाले सदा सर्बदाका लागि बिदा लिएर गइसकेको थियो ।

भट्टि पशलभित्र बियर र रम बाहेक चिसो कोकाकोला, फ्यान्टा, क्रिमसोडा र केहि बदामका गेडागुडी पनि बेच्ने चलन थियो । क्लबको बायाँ दिशामा मझौला प्रकारको कोठा थियो । त्यस कोठामा एउटा ठुलो टेलिभिजन र केहि आरामदायि कुर्सिहरु पनि राखिएका थिएँ । तर जो कोहिले ती कुर्सिहरुमा बस्नको लागि आफ्नो कुखुरे छाँती खोलेर आँट गर्न सक्तैनथे । धेरै लामो सेवा गरेर निबृत हुन लागेका र लामालामा जुङ्गा पालेका बरिष्ठ गुरुजीहरुले मात्र कुर्सिमा मज्जाले आसन गर्ने गर्दथे ।

हरेक बेलुकी टेलिभिजनमा आउने समाचार हेर्नको लागि हामीले पनि त्यो सुबिधा प्राप्त गरेका थियौ । अति भद्र एबम शालिन भएर त्यस कोठामा पुग्दा आरामदायी कुर्सिमा आसन ग्रहण गरिहाल्ने आँटचाँही गरिहालेका थिएनौ । किनभने जता फर्केपनि सिनियर गुरुजीहरुको डरलाग्दो अनुहारहरु मात्र देखा परिरहेका हुन्थे । त्यसैले परजिवी किर्ना झै कोठाको भित्तामा लपेसिएर सास नफेरी उँभिरहने गर्दथ्यौ । अङ्ग्रेजी भाषामा प्रशारण हुने समाचारलाई मैले केहि बुझ्दिन थिएँ । तर उर्लदो बैशमा चढँदै गरेको एउटा जवान ठिटा भएकोले टेलिभिजनका चिनिया समाचार बाचीका मे वङको सुन्दर अनुहार हेरेर प्रफुल्लित हुने गर्दथे ।

अ, क्लबको दाहिनेतिर अर्को एउटा कोठा पनि थियो । जहाँ एउटा स्नुकर टेबल पनि राखिएको थियो । समुन्द्रमा ठूलो माछाले सानो माछालाई खप्लक्कै खाने प्राकृतिक नियम भएझै त्यहाँपनि ठूलोले सानोलाई सर्लक्कै खाने नियम लागु हुन्थ्यो । ती नियमहरु सम्झदा अहिले पनि मेरो आङ्ग सिरिङ्गै हुने गर्दछ । त्यसैले कुनै कुनैबेला यस्तोसम्म लाग्थ्यो । सायद पल्टन घरमा, ‘मानव सेवा नै धर्म हो’ भन्ने कुरो एकदम बिरलै मात्र पाइन्छन होला ? तैपनि अतितका ती पानाहरु एकचोटी सरर पल्टाउने हो भने त्यसबेला बितेका समयहरु मेरा लागि अलिअलि त रोमान्चकारी नै थिएँ ।

मेरो मूख्य काम सैनिक चालक भएपनि हरेक दिनको गतिबिधीहरु फरकफरक हुने गर्दथ्यो । यधपि दिनभरी जस्तोसुकै काम गरेको भएतापनि बेलुकीको ठिक ६ बजे भोजनघर (कुक हाउसमा) खाना खोलिन्थ्यो । कारखानामा प्रयोग हुने कुनै मेशिन झै खाना निश्चित समयमा खोल्ने र निश्चित समयमा बन्द हुने गर्दथ्यो । यदि कुनै कारणबस खाना छुटन गयो भने भोलीको दिनसम्म कुर्नु पर्दथ्यो । अथवा सुकेर बाँसी भएका चाउचाउ वा केहि अन्य उपाय अपनाएर रात काटनु पर्दथ्यो ।

बोर्नियो लाइन्सको भोजनघर हामी बस्ने भवनदेखि ढुङ्गा फाल्दा पुग्ने दुरीमा थियो । छाउनीदेखि बाहिर अन्त कतै जान नसकेता पनि आँखा चिम्लेर भएपनि भोजनघर सजिलै पुग्न सकिन्थ्यो । त्यहाँ हरेक बिहान बेलायती खाजा उपलब्ध हुने गर्दथ्यो । दिउँसो र बेलुकीको खाना चाँही दाल, भात, सब्जी र बिभिन्न प्रकारको मासुहरु पाक्दथ्यो । भोजनघरमा पाइने मासुहरु मध्ये जिरे खुर्सानी मिसिएको दुम्बाको मासु निक्कै प्रख्यात थियो । मैले पल्टन घरलाई सधैको लागी छाडेदेखि अहिलेसम्म त्यस्तो स्वाद अहँ कतै पाउन सकेको छैन ।

बेलुकीको खानापछिको समय मेरो लागी अलिक कठिन समय रहेको थियो । किनभने म हतारहतार अधिकृतहरुको ब्यक्त्तिगत घरमा चपरासीको (अर्डली) काम गर्नु जानु पर्दथ्यो । हामी जहाँ बसेका थियौ । त्यस भवनको नजिकै उहाँहरु आ-आफ्ना परिवारहरु सँगसँगै सरकारी आवासगृहमा (फेमिली लाइन्स) बसोबास गर्नुहुन्थ्यो । म तिनै गोर्खा अधिकृतहरुको आधिकारिक निवास स्थानमा बिरालोको चालमार्दै चपरासीको कामगर्न पुग्दथे ।

त्यहाँ पुगेर मालिकले दिनभरी लगाउनु भएको कपडाहरुलाई इस्तिरी लगाइ दिने गर्दथे । त्यसबेला जङ्गी पोशाक मात्रै नभएर सर्लक्कै आफ्नो अनुहार देखिने गरेर हाइल्याण्डर बुट पनि चम्काइ दिन्थे । तर खेदको कुरो के थियो भने कुनैबेला बुट टल्काउनको लागी घण्टौघण्टा समय खर्च हुने गर्दथ्यो । हुनत पल्टनघरमा हुने ती सबै नियमित कामहरु मेरा लागी सामन्य नै भइसकेका थिएँ ।

समय समयमा भान्जाभान्जीले दिनभरी खेलेर पशिनै पशिना बनाएका एकभारी स्कूले कपडा ल्याएर, ‘मामा’ भन्दै मेरो अगाडी थपक्कै थुपारी दिदा मेरो हृदय कताकता जलेर खरानी हुने गर्दथे । त्यसबेला कहि नभएको जेब्राघोडाले जस्तो जोरलात्ती उँचालेर उनीहरुको पानीपेटमा हिर्काइ दिउँकी जस्तो भान पर्दथ्यो । तर, खै मैले भोगेका तीनै ऐतिहाशिक अन्यायहरु सैनिक जीवनका कर्तब्य भित्र पर्छन कि पर्दैनन् होला भनेर अहिलेसम्म छुट्याउन सकिरहेको छैन । सायद मरोणोप्रान्त छुट्याउन पनि सक्त्तिन होला ? त्यसैले बहुत धर्मशङ्कटमा परिरहेकै छु ।

छाँतीमा दायाँ हात राखेर भन्ने हो भने मलाई चपरासीको काम गर्न निक्कै कष्टकर जिन्दगी झै लागेको थियो । तै पनि मैले त्यसबेला उज्वल भविश्यको आशा गर्दै खुरुखुरु नुनको सोझो गरिरहेको थिएँ । चपरासीको काम सकेपछि ठीक ११ बजे आफ्नो कोठामा पुगेर सुत्नै पर्ने सैनिक नियम थियो । खै ! त्यस कोठालाई आफ्नो कोठा भनौ कि के भनौ ? किनभने एउटा कोठामा लमतन्न परेर सत्र भिरङ्गी अठार धातुका ८ जना सिपाहीहरु सुत्ने गरेका थियौ ।

मलाई अहिले सम्म राम्रै सम्झना छ । हरेक रातको ठीक ११ बजे सिपाहीहरु आ-आफ्ना पलङ्मा सुतेको छ वा छैन भनेर छडके जाँच गर्नको लागि गुरुजीहरु कोठाकोठामा आउने गर्नु हुन्थ्यो । उहाँहरुले समयमा नसुतेको सिपाहीहरुको नाम र चार अङ्क सैनिक नम्बर ड्युटी सार्जन्ट सामु पुर्याउनु हुन्थ्यो । त्यसरी अनुपस्थित सिपाहीहरुको नाम टिप्नको लागि चम्किलो मुद्रामा ड्युटी सार्जन्ट खाता र पेन्सिल लिएर निशुन क्लबमा तयार भएर बसिरहनु हुन्थ्यो ।

आफ्नो पलङ उदाङ्गो छाडेर ‘निशुन क्लबको’ सट्टा ‘पुसिक्याट क्लब’ पुग्ने सिपाहीले भोली बिहानै दुई नम्बर जङ्गी पोशाक सिउरेर सुरिलो पोजिसनमा सार्जन्ट मेजरलाई भेटनु पर्दथ्यो । पुसिक्याट क्लबमा के कस्ता गतिबिधि हुन्थ्यो भनेर जानकारी दिन मैले यहाँ त्यति उपयुक्त्त ठानिन । तर गोर्खा ब्रिग्रेडका हरेक सदश्यहरु आ-आफै जानिफकार नै हुनुहुन्छ ।

जे होस, त्यसपछि सार्जन्ट मेजरको आदेशमा टोपी र पेटी खोलेर ‘लेफ्ट राइट’ गर्दै अफिसर कमाण्डिङको (ओसी) टेबल समक्ष पुग्नु पर्थ्यो । त्यस समयमा ओसी साहेब बेलायती अधिकृतहरु मात्र हुने गर्दथे । अहिलेको जस्तो छ्यासछ्यास्ती गोर्खालीहरु हुने थिएनन् । तिनै ओसी साहेबले, ‘समयमा नसुत्ने तिमी सार्है नराम्रो मान्छे रहेछौ । ब्रिग्रेड अफ गोर्खाज स्टान्डिङ इन्स्ट्रक्सनको (बिजिएसआई) धारा २७ को उपधारा २ बमोजिम म तिम्रो ७ दिनको तलब काटिदिन्छु । र, अब उप्रान्त तिम्रो पदोन्नती नहुने रिपोर्ट पनि लेखिदिन्छु, भन्दथे ।

तिनै बिचित्रको स्मंरण सहित म एकाध क्यान्टन रोड किनारमा उँभिरहेको थिएँ । बिहान सबेरै भोजन गरेको ससेज, रोटी र उसिनेको अण्डाले समयमा नै बिदा गरिसकेको थियो । यदी त्यसबेला सैनिक क्याम्पमा हुँदो हुँ त भोजनघरमा पुगेर पहिलो गाँस घाँटीमुनी पठाइ सकेको हुन्थे । तर दुर्भाग्यबश शक्त्तिहिन सिपाही भएर हारबर सिटीको ठिक सामुन्ने उँभिरहेको थिएँ । र, त्यहाँ देखिएको झिलिमिली दृश्यले थोरै भोक र प्यास मेटने प्रयत्न गरिरहेको थिएँ ।

त्यस दिनको मध्यान्हको मौसम ज्यादै राम्रो थियो । म सिधै माथिको नाङ्गो आकाश सर्बाङ्ग निलो देखिन्थ्यो । शून्य आकासमा बादलका टुक्राहरु कतै देखापरेका थिएनन् । हङकङ पिकदेखि लजाउदै लजाउदै आएको सूर्य दुईटाङ्गो कोल्टे परिसकेको मेरो छाँया देखेर चाल पाएको थिएँ । त्यसबेलासम्म बेलायती सैनिक अधिकृतको नाकमुख देखापरेका थिएनन् । म भित्रभित्रै भोकले रन्थनिएको भएतापनि घरिघरी सडक किनारमा देखापरेका जोडी ढुकुरहरु जस्ता देखिने चाइनिज युबायुबतीहरुको खेल हेरेर प्रफुल्ल हुने गर्दथे ।

अनि मनमनै सोच्दथे, ‘सबै मानिसहरुको अहोभाग्य कहाँ एकै प्रकारका हुनेरहेछ र ? म त त्यसै दुःखी छु ।’

अक्सफोर्ड, बेलायत ।

तपाईको प्रतिक्रिया

सम्बन्धित समाचार