चीनले किन उइगर मुसलमानलाई दमन गर्दैछ ?

  नयाँ बुलन्द  126 पटक हेरिएको

 

इलाम : चीनलाई उसको पश्चिमी शिनजियांग प्रान्तमा रहेका उइगर मुसलमानको मानवअधिकार हनन् गरेको आरोप लागेको छ । चीनले कम्तिमा दस लाखभन्दा बढी उइगर मुसलमानलाई पुनःमुक्ति शिविरमा हिरासतमा लिएको र प्रायः मानिसहरू मनोमानी नियन्त्रणमा लिएर नजरबन्दमा राखिएको आरोप लागेको छ।

मुख्यतया चीनको उत्तरपश्चिमी शिनजियांग प्रान्तमा बसोबास गर्ने उइगर मुसलमान तुर्की भाषा बोल्ने जातीय समूह हुन् । मानवअधिकार संगठनहरु, संयुक्त राष्ट्रका अधिकारीहरु र थुप्रै विदेशी सरकारहरूले चीनमाथि उइगर मुसलमानलाई दमन गरेको आरोप लगाइएका छन् । उनीहरुले चीनलाई दमनकारी व्यवहार तत्काल रोक्न सचेत गराएका छन् ।

तर, आरोपलाई अस्वीकार गरेका चिनियाँ अधिकारीहरुले उक्त ठाउँमा भएको क्याम्प चीनको व्यावसायिक तालिम केन्द्र रहेको र यसले उइगरको मानव अधिकारको उल्लंघन नगरेको दावी गरेका छन् । यसैगरी चीले हिरासत केन्द्रहरूको बारेमा कुनैपनि जानकारी दिन अस्वीकार गरेको र पत्रकार तथा विदेशी अन्वेषकहरूलाई त्यस ठाउँको अवलोकन गर्नबाट रोकेको छ। यद्यपि सन् २०१९ को उत्तराद्र्धमा चुवाहट भएको सरकारी कागजातहरूले कसरी चिनियाँ अधिकारीहरूले बन्दीगृहहरू निर्माण गरेको र शिविर खोलेकोबारे महत्वपूर्ण जानकारी प्रदान गर्दछ।

आखिर को हुन् उइगर मुसलमान ?

इस्लाम धर्ममा विश्वास गर्ने उइगर समुदायका मानिसहरु चीनको सबैभन्दा ठूलो र पश्चिमी क्षेत्र शिनजियांग प्रान्तमा बसोवास गर्दै आएका छन्। उक्त चिनियाँ प्रान्त मंगोलिया र रुसलगायत आठ अन्य देशहरूको सीमामा पर्दछ। टर्कीमूलका उइगर मुसलमानहरूको जनसंख्या यस क्षेत्रमा करिब एक करोड भन्दा बढी रहेको थियो।

उनीहरुको यस क्षेत्रमा बहुसंख्यक थिए। तर, अवस्थामा तब परिवर्तन आयो जब चिनियाँ समुदाय हानको संख्या र सेनाको संख्या बढेपछि उक्त ठाउँमा उइगर मुसलमानको जनसख्यामा कमि आएको अन्तरास्ट्रिय संचार माध्यम स्काई न्युजले उल्लेख गरेको छ।

कहिलेदेखि बन्दी बनाउन सुरु गरियो ?

विशेषज्ञ तथा अधिकारीहरुकाअनुसार यस क्षेत्रमा करिब आठ लाखदेखि २० लाखसम्म उइगर र अन्य मुसलमानसहित कजाकिस्तान र उज्बेकिस्तानका आदिवासी नागरिकलाई सन् २०१७ देखि बन्दी बनाइएको हो। त्यसैगरी, शिविरबाहिर शिनजियांगमा बसोवास गरिरहेका एक करोडभन्दा बढी उइगरहरु चिनियाँ अधिकारीहरूले गरेको दशकौं लामो यातनाबाट पीडित छन्।

शिविरमा रहेका अधिकांश उइगरहरुको कुनैपनि अपराधको अभियोग तथा उनीहरुलाई पक्राउ गर्नुपर्ने कुनै कानुनी आधार नरहेको स्काई न्युजले उल्लेख गरेको छ। स्काई न्युजले तयार पारेको उक्त रिपोर्टअनुसार उइगर मुसलमानहरुलाई टर्की, अफगानिस्तान तथा अन्य २६ वटा संवेदनशील ठानेको मुलुकहरुको सम्पर्कमा आएकोमा भन्दै चीनले उनीहरुलाई बन्दी बनाएको हो।

त्यसैगरी, चीनले मस्जिदहरूमा सेवा गरेको, तीन भन्दाबढी बच्चा जन्माएको, कुरानिक लिपिमा सन्देश पठाएकोलगायत आरोप लगाएर उइगरहरुलाई बन्दी बनाएको मानव अधिकार समूहहरूले आरोप लगाएका छन् । मानवअधिकारकर्मीकाअनुसार उनीहरुको केवल एक अपराध भनेको मुसलमान हुनु र इस्लाम धर्म पालना गर्नु हो। यसैकारण उनीहरुलाई उग्रवादी भनिएको मानवअधिकारकर्मी बताउँछन्।

किन चीनले उइगर मुसालमनहरुलाई दमन गरिरहेको छ ?

न्यूयोर्क टाइम्सकाअनुसार उइगर मुसालमनहरु कट्टरपन्थी र अलगवादी विचार राख्ने भएकाले चिनियाँ सरकार चीनको क्षेत्रीय अखण्डता, सरकार र जनसंख्याको लागि खतरालाई बचाउन उइगर मुसालमनहरुलाई दमन गरिरहेको एउटा कारण हो। चिनियाँ राष्ट्रपति शी जिनपिङको सन् २०१४ को शिनजियांग प्रान्तको भ्रमणमा “धार्मिक चरमपन्थीको विषाक्तता“ को बारेमा चेतावनी दिनुका साथै इस्लामी उग्रवादलाई समाप्त गर्न “तानाशाही“ नै एउटा औजार रहेको एउटा गोप्य वार्तामा बताएका थिए, जसलाई द न्युयोर्क टाइम्सले सन् २०१९मा खुलासा गरेको थियो।

उक्त भ्रमणमा राष्ट्रपति शीले स्पष्ट रुपमा उइगरहरुलाई मनोमानीरुपमा नियन्त्रण गर्ने विचार नराखे पनि उनले अप्रत्यक्ष्यरुपमा शिनजियांगमा कारवाहीको लागि आधार तयार पारेको द न्युयोर्क टाइम्सले जनाएको छ। सन् २०१६मा तिब्बतमा शीर्ष नेतृत्वको पदभार र यस क्षेत्रमा बसाइँ सरेपछि शिनजियांगको कम्युनिष्ट पार्टीका सचिव चेन क्वांगुवोको नेतृत्वमा क्षेत्रीय अधिकारीहरूले उइगरहरुलाई मनोमानी हिरासत लिएका थिए।

प्रहरी र सुरक्षा चौकीहरूको संख्या वृद्धि गर्नका साथै तिब्बतमा बौद्ध मठहरूमा राज्य नियन्त्रणको लागि परिचित, चेनले शिनजियांगले नाटकीय रूपमा सुरक्षा व्यवस्थालाई तीव्र पारेको द न्युयोर्क टाइम्सले जनाएको छ। सन् २०१७ मार्च महिनामा, शिनजियांग सरकारले एक अतिवाद विरोधी कानून पारित गर्यो, जसले मानिसहरूलाई लामो दारी बढाउन र सार्वजनिक रूपमा बुर्खा लगाउन प्रतिबन्ध लगाएको थियो।

त्यसैगरी, सरकारले अतिवादलाई हटाउन प्रशिक्षण केन्द्रहरूको आधिकारिक मान्यता पनि दिएको थियो। चिनियाँ सरकारले विगतको स्वतन्त्रता आन्दोलनको प्रतिक्रियाहरू र हिंसाको घटनाका कारण शिनजियांगमा इस्लामको कुनै पनि अभिव्यक्तिलाई चरमपन्थीको संज्ञा दिएको थियो। सरकारले पछिल्ला दशकहरूमा आतंकवादी हमलालाई पूर्वी तुर्कस्तान इस्लामिक मुभमेन्टमाथि दोष दिएको छ, जुन उइगुरद्वारा स्थापना गरिएको अलगाववादी समूहलाई आतंककारीको समूह मानेको छ ।

सन् २००१ सेप्टम्बर ११ मा अमेरिकामाथि भएको आतंकवादी आक्रमणपछि चिनियाँ सरकारले उइगरहरुलाई आतंकवादविरुद्धको विश्वव्यापी युद्धको हिस्सा रहेको घोषणा गरेको थियो। चीनले “तीनवटा कुकर्म“ – स्याहारवाद, -धार्मिक चरमपन्थ र अन्तर्राष्ट्रिय आतंकवाद लाई हरहालतमा लड्ने द न्युयोर्क टाइम्सले जनाएको छ।

तपाईको प्रतिक्रिया

सम्बन्धित समाचार