हेर्नुहोस्, माङसेबुङ ५ का राहत लिने ४६७ श्रमिकको नामावली, कहाँ गर्छन् दैनिक ज्यालादारी ?

माङसेबुङ : विश्वमा फैलिरहेको कोरोना भाइरस (कोभिड १९) को रोकथाम तथा नियन्त्रणका लागि गत ११ चैतदेखि सरकारले लकडाउनको घोषणा गर्‍यो ।  एक साताका लागि घोषणा गरेको लकडाउनको म्याद अहिले तेस्रो पटक थपेर लकडाउन जारी छ ।

लकडाउनको समयमा सबैलाई घरमै सुरक्षित रहन सरकारले आह्वान गर्यो । प्रहरी तैनाथ गरी कसैलाई पनि सडकमा निस्कन दिइएन । उद्योग, कलकारखाना तथा बजार सबै बन्द भए । लकडाउनबाट सबै नागरिक प्रभावित भए ।

त्यसमध्ये पनि सबैभन्दा बढी दैनिक ज्यालादारीमा काम गर्ने असंगठित क्षेत्रमा कार्यरत श्रमिक वर्ग तथा र असहायहरु प्रभावित भए । जो दिनभर ज्यालादारीमा काम गरेर दुई छाक टार्ने गर्दथे, उनीहरुको घरमा चुल्हो बल्न छोड्यो । भोकभोकै रात कटाउन बाध्य भए ।

त्यसैलाई मध्यनजर गर्दै संघीय सरकार, प्रदेश सरकार र स्थानीय सरकारले उनीहरुका लागि राहतको घोषणा गर्यो । राहत वितरणमा एकरुपता र सहजताका लागि संघीय सरकारले नै नमुना मापदण्ड बनाएर स्थानीय सरकारलाई पठायो । स्थानीय सरकारले पनि सोही अनुसार ‘असंगठित श्रेत्रमा कार्यरत श्रमिक वर्ग तथा असहायहरुलाई उपलब्ध गराईने राहत सम्बन्धी मापदण्ड २०७६’ स्वीकृत गरी राहत वितरण गरिरहेको छ ।

इलामको माङसेबुङ गाउँपालिकाले पनि गत २१ चैतमा बसेको कार्यपालिका बैठकले सो मापदण्ड स्वीकृत गरी राहतको कार्यक्रम अगाडी बढायो । ३ दिनभित्र त्यस्ता असंगठित श्रेत्रमा कार्यरत श्रमिक वर्ग तथा असहायहरुको विवरण गाउँपालिकामा ल्याइसक्न वडालाई निर्देशन दियो । सोही अनुसार सबै वडाले आआफ्नो वडाका असंगठित श्रेत्रमा कार्यरत श्रमिक वर्ग तथा असहायहरुको विवरण गाउँपालिकामा उपलब्ध गरायो ।

६ वटै वडाका १ हजार १ सय ९४ जना असंगठित क्षेत्रमा कार्यरत श्रमिक वर्ग तथा असहायको विवरण प्राप्त भयो । तर सबैभन्द बढी वडा नम्बर ५ बाट मात्र ४ सय ७५ परिवार को विवरण आयो । ६ सय १३ कूल परिवारको ७७ दशमलव ४९ प्रतिशत श्रमिक वर्ग तथा असहायको विवरण गाउँपालिकामा प्राप्त भयो । कूल राहतको करिब ३९ दशमलव ७८ प्रतिशत सो वडामा वितरण गर्नुपर्ने तथ्याङ्क प्राप्त भएपछि गाउँपालिका विशेष चासो राख्यो । अन्य वडाहरुले समेत संका व्यक्त गरेका छन् । अन्य वडा नम्बर १, २, ३, ४ र ६ मा कूल राहतको ६० दशमलव २२ प्रतिशत मात्र राहत पर्ने भयो ।

यत्तिका ठूलो संख्यामा रहेका श्रमिक वर्ग तथा असहायहरुको विवरण प्राप्ति भएपछि राहत वितरणमा समस्या उत्पन्न भएको छ । यत्ति धेरै श्रमिकहरु कहाँ दैनिक ज्यालादारी गर्छन् भन्ने प्रश्न अहिले सर्वत्र उठेको छ । त्यसका साथै यत्तिका धेरै श्रमिकलाई ज्यालादारी दिने चाँही को छन् त ? भन्ने प्रश्न पनि खडा भएको छ । त्यति मात्र होइन वास्तवमै यति धेरै श्रमिकहरु छन् भने त्यो वडामा अहिले भोकमरी नै सुरु भएको हो ? भन्ने कोणबाट समेत प्रश्न उठिरहेको छ ।

कतिपयले त्यत्रा श्रमिकहरुले अहिले कसरी जीवन गुजारा गरिहरकेका छन् भन्ने चिन्ता व्यक्त गरिरहेका छन् भने कत्तिपयले सो वडाबाट फर्जी तथ्याङ्क पेश गरिएको आरोप समेत लगाउन थालेका छन् । यही विवादका कारण सो वडाको राहत वितरण स्थगित भएको छ ।

आइतबारदेखि वडा नम्बर ४ र ६ बाट राहत वितरण सुरु भएको छ । वडा नम्बर ५ मा भने सबै वडामा वितरण गरिसकेपछि मात्र राहत वितरण गरिने गाउँपालिका अध्यक्ष डिकेन्द्र इदिङगोले जानकारी दिए ।

सो वडाबाट ‘असंगठित श्रेत्रमा कार्यरत श्रमिक वर्ग तथा असहायहरुलाई उपलब्ध गराईने राहत सम्बन्धी मापदण्ड २०७६’ बमोजिम तथ्यांकमा शंका उत्पन्न भएपछि गाउँपालिकाले अन्तिममा मात्र राहत वितरण गर्ने रणनीति बनाएको हो । ‘वडालाई मापदण्ड अनुसार वडामा लगत संकलन भएका दैनिक ज्यालादारीमा काम गर्ने श्रमिक तथा मजदुर र अतिविपन्नलाई छानबिन गरेर मात्र राहत वितरण गर्न निर्देशन दिएको छु’ गाउँपालिका अध्यक्ष इदिङ्गोले भने । सो वडाका सम्बन्धमा उठेका विषयमा छानविनपछि मात्र राहत वितरण हुने इदिङ्गोले बताए ।

यता वडा नम्बर ५ का अध्यक्ष नरेन्द्रकुमार राईले आफ्नो वडाबाट मापदण्ड अनुसार नै असंगठित श्रमिक र असयहाहरुको पहिचान गरेको दावी गरेका छन् । ‘हामीले सबै राजनीतिक पार्टी, बुद्धिजीवि, समाजसेवीहरुसँग समन्वय र छलफल गरेर नै असंगठित श्रमिक र असयहाहरुको पहिचान गरेका छौं । प्रत्येक टोलका प्रतिनिधिहरुको संलग्नतामा लगत संकलन छौं’ वडाअध्यक्ष राईले भने, ‘यस क्षेत्रमा बाहिरबाट आएर बसेका, घरबारविहीन एवम् विपन्न वर्गका मानिसहरुको बसोबास धेरै भएकाले अलि बढी संख्या आएको हुनसक्छ । तर मापदण्डभन्दा तलमाथि भएको छैन । हामीले बनाएको मापदण्ड अनुसार नै लगत संकलन गरेका छौं ।’ उनले वि पन्नहरु नै असंगठित मजदुर रहेकाले संख्या अलि बढी भएको दावी गरे ।

सो विषयमा सामाजिक संजालमा समेत वहसको विषय बनेको छ । समाजिक संजाल फेसबुकमा विभिन्न प्रश्नहरु उठेका छन् । धेरैले सो वडाबाट राहत लिने असंगठित क्षेत्रमा कार्यरत श्रमिक वर्ग तथा र असहायहरुको नामावली समेत सार्वजनिक गरिदिन हामीलाई अनुरोध भएका कारण सम्बन्धित वडाबाट नामावली माग गरेर जस्तो तस्तै सार्वजनिक गरेका छौं । यसअघि गाउँपालिकाबाट प्राप्त तथ्याङकमा ४ सय ७५ उल्लेख गरिएको भएपनि वडा कार्यालयबाट प्राप्त नामावलीमा ४ सय ६७ जना राहत पाउनेको सूचिमा रहेका छन् ।

उनीहरुले विभिन्न ८ प्रकारका खाद्य तथा दैनिक उपभोग्य सामग्री पाउनेछन् । चालम २५ किलोग्राम, दाल ३ किलोग्राम, नुन २ पाकेट, खाने तेल २ लिटर, नुहाउने साबुन २ प्याकेट, लुगा धुने साबुन २ प्याकेट, हरियो मटर २ किलोग्राम र सोयाविन (न्युटेला) १ किलोग्राम पाउनेछन् । दुई जनासम्मको परिवार भएको श्रमिकले उल्लेखित राहत सामाग्रीको आधा र सो भन्दा बढी परिवारसंख्या भएकाले पुरै राहत सामाग्री पाउनेछन् ।

हेर्नुहोस्, माङसेबुङ ५ बाट राहत लिने ४६७ श्रमिक तथा असहायको नामावली :

नामावली श्रोत : ५ नम्बर वडा कार्यालय माङसेबुङ इलाम